Dải Gaza - Cuộc xung đột không hồi kết

         Qua một tuần bùng nổ các cuộc xung đột giữa Israel và Palestine trên Dải Gaza, tình trạng đẫm máu và con số thương vong đã ngừng lại nhờ một lệnh ngừng bắn được Ai Cập đề xuất. Tuy nhiên, một lệnh ngừng bắn mong manh và còn nhiều bất đồng về lợi ích liệu có thể cứu vãn một cuộc xung đột có chiều dài lịch sử hàng thập kỷ?

 

Xe tăng Israel chuẩn bị triển khai gần biên giới Dải Gaza

 

Dải Gaza là một vùng đất nhỏ nằm giữa Israel và Ai Cập. Đây là khu vực từng chứng kiến nhiều cuộc chiến tranh và luôn chìm trong những bất ổn trong suốt nửa thập kỷ qua. Nguyên nhân đằng sau những xung đột ở Dải Gaza luôn thay đổi theo thời gian và sự lãnh đạo của từng Chính phủ trong từng thời kỳ.

 

Trong thời gian trở lại đây, Dải Gaza luôn là một trong những chiến trường đẫm máu nhất với con số thương vong rất lớn. Từ nhiều thập kỷ qua, vùng đất bị nguyền rủa này luôn phải hứng chịu nhiều cuộc xâm lược, công kích và ngày càng có xu hướng vượt tầm kiểm soát của thế giới. Ngày nay, Dải Gaza đã trở thành một trong những nguyên nhân chủ yếu gây nên tình trạng bất ổn tại Trung Đông, cùng hàng loạt các phong trào biểu tình trên khắp thế giới.

 

Lịch sử Dải Gaza

Căn nguyên của cuộc xung đột ở Dải Gaza bắt đầu từ khi người Do Thái và người Ả Rập cùng tuyên bố chủ quyền của mình đối với một vùng lãnh thổ. Trong những năm 1880, cộng đồng người Do Thái bắt đầu cuộc hành trình ra toàn thế giới với ước muốn tìm lại mảnh đất nguồn cội của mình. Cũng kể từ đó, cộng đồng Cơ đốc giáo La Mã tìm cách tẩy chay người Do Thái và đẩy họ tới chỗ không còn nơi sinh sống. Người Do Thái sau đó đã nỗ lực tự họ thành lập ra nhà nước Palestine và hành động này cho ra đời chủ nghĩa phục quốc Do Thái. Trong khoảng thời gian này, Palestine chủ yếu tập trung cộng đồng người Ả Rập, vốn chẳng mấy hài lòng với việc người Do Thái định cư ở vùng đất của họ và gọi nó là mảnh đất quê hương của mình. Trong khoảng 1917 đến 1947, mảnh đất này là thuộc địa của Anh và bởi vậy khá yên bình. Năm 1947, người Anh trao trả vấn đề Palestine cho Liên Hợp Quốc, và trong tình cảnh đó, việc phân chia Palestine là lựa chọn duy nhất đối với tổ chức này. Sau quá trình chia tách, nhà nước độc lập Israel ra đời. Tuy nhiên, việc phân tách đường biên do Liên Hợp Quốc khởi tạo đã không thể làm hài lòng cả đôi bên, và từ đó liên tiếp bùng nổ các cuộc xung đột đẫm máu giữa hai bên.

 

Nhóm Hồi giáo vũ trang Hamas

trong một buổi diễu binh tại Rafah, phía Nam Gaza

 

Vùng đất bị nguyền rủa

Năm 2006, cả Dải Gaza và khu vực bờ Tây sông Jordan đều tổ chức bầu cử. Đảng Hamas – vốn có tư tưởng chống Israel và không công nhận sự tồn tại của quốc gia này đã giành chiến thắng. Một cuộc nội chiến khốc liệt đã nổ ra giữa một bên là Hamas và đảng cầm quyền trước đây – Fatah với kết quả dẫn tới sự  tuyệt diệt của Fatah trên Dải Gaza. Kể từ tháng 6-2007, Hamas chính thức nắm quyền lực ở Dải Gaza, tiếp tục giọng điệu và các hành động hòng tiêu diệt nhà nước Israel; mở ra một chương mới trong lịch sử tranh chấp với hàng loạt các cuộc chiến nổ ra giữa Israel và Palestine.

 

Giữa năm 2007, lực lượng vũ trang Palestine đã bắn hơn 200 quả rocket Qassam vào thị trấn Sderot của Israel. Để đáp trả, Israel đã tổ chức không kích bằng tên lửa và bom nhằm vào các mục tiêu chính trị và quân sự của Palestine. Tháng 2-1008, lực lượng bộ binh Israel một lần nữa đổ bộ vào Dải Gaza, sát hại gần 100 binh sĩ nhóm Hamas chỉ trong một ngày. Ngoài ra, Israel cũng cắt nguồn cung cấp điện, nhiên liệu và các nhu yếu phẩm khác tới Dải Gaza, nhằm làm suy yếu sức mạnh của Hamas. Bất chấp nỗ lực của toàn thế giới trong việc hàn gắn rạn nứt giữa hai nhà nước, Hamas tiếp tục phóng rocket vào lãnh thổ Israel. Ngày 19-1-2008, Ai Cập với tư cách trung gian hòa giải đã đứng ra khởi tạo một lệnh ngừng bắn giữa hai nhân tố chiến tranh và khu vực được chứng kiến một khoảng thời gian hòa bình ngắn ngủi bên cạnh một số vụ nã rocket đơn lẻ của Hamas. Ngày 4-11-2008, quân đội Israel tổ chức đột kích một hầm ngầm của nhóm Hamas – vốn được xây dựng để bắt cóc lính gác Israel dọc biên giới. Lệnh ngừng bắn của Ai Cập chỉ tồn tại trong thời gian ngắn ngủi khi vào ngày 20-12 cùng năm đó, Hamas chính thức tuyên bố phá bỏ lệnh ngừng bắn dự kiến duy trì trong 6 tháng.

 

Ngày 27-12-2008, quân đội Israel tổ chức một cuộc tổng không kích nhằm vào các mục tiêu chính trị - quân sự của Hamas ở Dải Gaza, khiến gần 300 người Palestine thiệt mạng ngay trong ngày đầu tiên. Cuộc chiến tiếp diễn bằng một cuộc đổ bộ toàn diện của lực lượng bộ binh Israel vào biên giới Dải Gaza và Hamas tiếp tục đáp trả bằng rocket Qassam cùng một số chủng tên lửa tầm xa có khả năng với tới một số thành phố của Israel như Ashkelon và Ashdod.

 

Ngày 3-1-2009, hàng nghìn lính Israel được chia làm 3 trung đoàn, được hỗ trợ bởi xe tăng và trực thăng, một lần nữa tấn công Dải Gaza. Chỉ trong giờ đầu tiên nổ ra xung đột, quân đội Israel đã báo cáo có 30 trường hợp bị thương và "vài chục” người thiệt mạng bên phía Hamas. Đây là cuộc chiến đầu tiên mà lực lượng hải quân Israel xuất hiện. Kết thúc ngày đầu tiên của cuộc đổ bộ, Israel tuyên bố rằng quân đội của họ đã chia tách và bao vây thành phố chính của Dải Gaza. Nhiều chiến dịch lớn của Israel tại các thị trấn phía Bắc Dải Gaza như Beit Lahiya, Beit Hanoun và Jabaliya cũng được báo cáo.

 

Ngày 6-1-2009, Israel châm ngòi hàng loạt đạn pháo nhằm thủ tiêu cái mà họ gọi là các bệ phóng rocket của Hamas. Một trong những trái đạn pháo của Israel đã đáp trúng một trường học của Liên Hợp Quốc ở Palestine, khiến ít nhất 40 thường dân thiệt mạng. Bị cộng đồng quốc tế lên án, Israel biện minh rằng họ chỉ tấn công vào các điểm đặt bệ phóng tên lửa của Hamas, và kể từ đây sức ép của các lãnh đạo toàn thế giới đã đặt Israel trong tầm quan sát. Bất chấp những ý kiến phản đối, lực lượng vũ trang Israel tiếp tục đẩy mạnh các cuộc công kích vào một số khu vực tập trung dân cư phía nam thành phố Gaza trong ngày 11-1, gây nên một cuộc chiến căng thẳng, giành giật từng ngôi nhà, từng con phố tại khu vực này.

 

Ngày 17-1, Israel tuyên bố một lệnh ngừng bắn đơn phương, quyết định ngừng toàn bộ các chiến dịch không kích mà không cần ký kết bất kỳ thỏa thuận nào với Hamas. Ngày tiếp theo, Hamas, nhóm Hồi giáo vũ trang Jihad và nhiều nhóm vũ trang Palestine cũng tuyên bố ngừng phóng rocket vào lãnh thổ Israel trong vòng một tuần lễ với điều kiện Israel rút khỏi Dải Gaza ngay trong tuần. Chấp thuận yêu cầu, quân đội Israel rút khỏi Gaza và bắt đầu nới lỏng lệnh cấm vận đối với các mặt hàng thiết yếu cung cấp cho Dải Gaza.

 

Nhiều thường dân Palestine thiệt mạng

sau một cuộc không kích của Israel

 

Chiến sự không hồi kết

Chiến sự giữa Israel và Palestine bắt đầu bùng nổ từ hôm 14-11-2012, sau khi đợt không kích của Israel nhằm trả đũa các đợt nã rocket đơn lẻ từ bên kia biên giới, khiến lãnh đạo quân sự nhóm Hamas thiệt mạng. Mục tiêu mà Israel từng tuyên bố công khai là làm suy yếu sức mạnh quân sự của Gaza và buộc nhóm Hamas ngừng việc nã rocket qua biên giới hai nước.

 

Xung đột lại tiếp tục leo thang khi nhóm Hamas bắn hàng chục quả đạn pháo vào Israel làm ít nhất 3 người thiệt mạng, để trả đũa vụ không kích. Đây là tổn hại nhân mạng đầu tiên về phía Israel sau khi nước này tiến hành nhiều đợt không kích trong và xung quanh thành phố Gaza do Hamas kiểm soát trong đợt bạo lực nghiêm trọng nhất kể từ sau cuộc chiến cách đây 4 năm. Để trả đũa, Israel đã 20 lần tấn công bằng máy bay, xe tăng và tàu hải quân nhắm vào Dải Gaza trong ngày 15-11 làm hơn 13 người Palestine thiệt mạng, gồm chỉ huy quân sự Ahmed Said Khali al-Jaban của Hamas và hơn 100 người bị thương.

 

Dưới nỗ lực của trung gian hòa giải Ai Cập, Liên Hợp Quốc và một số quốc gia khác, giới chức Israel và Nhóm Hamas đã chấp nhận ngồi vào bàn đàm phán. Đến ngày 22-11, thỏa thuận ngừng bắn giữa Israel và nhóm Hamas chính thức có hiệu lực, tạm thời chấm dứt hơn một tuần xung đột đẫm máu ở Dải Gaza, đồng thời tháo ngòi cho một cuộc chiến tranh tổng lực trên bộ do Israel tổ chức. Dư luận cho rằng, việc đạt được Thỏa thuận ngừng bắn giữa Israel và các phong trào vũ trang Palestine tại Dải Gaza mới chỉ là thành công bước đầu. Việc duy trì thỏa thuận mới là điều quan trọng nhất, bởi lẽ ngay sau khi thỏa thuận ngừng bắn được công bố, 12 quả rocket từ Dải Gaza đã bắn sang Israel nhưng không gây thương vong hay thiệt hại nào. Thủ tướng Israel cảnh báo nếu thỏa thuận thất bại, Israel sẽ cân nhắc "hành động quân sự dữ dội hơn” nhằm vào Dải Gaza.

 

* Rất khó có thể phân tích ai là người chịu trách nhiệm cho cuộc xung đột ở Dải Gaza. Một số nhà phân tích từng đổ lỗi cho Mỹ vì không công nhận nhóm Hamas sau cuộc bầu cử dân chủ ở Palestine. Một số khác buộc tội Israel đã đánh bom các căn cứ ngầm của Palestine trong khi lệnh ngừng bắn giữa hai bên đang có hiệu lực. Số còn lại cáo buộc Hamas vì có hành động khiêu khích bằng rocket qua biên giới.

 

* Theo ước tính của Liên Hợp Quốc, cuộc xâm lược của Israel trên Dải Gaza đã khiến 524 người Palestine thiệt mạng và khoảng 2.600 người bị thương, đa số là thành viên của nhóm Hamas. Ngày 27-12-2008, Israel cũng đưa ra con số thương vong, trong đó có 1 lính, 3 thường dân thiệt mạng và 30 người khác bị thương do các đợt nã rocket của Hamas. Mặc dù được coi là chiến thắng trong cuộc chiến, Israel vẫn chịu vô số lời chỉ trích của cộng đồng quốc tế trên toàn thế giới. Cho tới nay, Gaza vẫn là một vùng đất bị nguyền rủa với những cuộc xung đột tưởng chừng không bao giờ đi đến hồi kết.